سحابی ها ابرهایی از گاز و گرد و غبار هستند که بسیاری از آنها را می توان در کهکشان  خودمان و یا در کهکشان های دیگر پیدا کرد. از آنجا که سحابی ها در تولد و مرگ ستاره ها نقش دارند، این مناطق برای ستاره شناسانی که به دنبال درک چگونگی شکل گیری و مرگ ستاره ها هستند نقش مهمی را ایفا می کنند. این ابرهای بزرگ گرد و غبار نه تنها برای ستاره شناسان بلکه برای ناظران آماتور نیز اهداف جالبی برای رصد محسوب می شوند. سحابی ها به درخشندگی ستاره ها یا سیاره ها نیستند، اما این اجرام  فوق العاده زیبا بوده و معمولا موضوع مورد علاقه عکاسان هستند. برخی از پیچیده ترین و دقیق ترین تصاویر این مناطق از تلسکوپ هایی مانند تلسکوپ فضایی هابل ناشی می شوند.

 

انواع سحابی

 

انواع سحابی ها

 

ستاره شناسان سحابی ها را به چندین گروه اصلی تقسیم می کنند. یکی از این گروه ها سحابی های نشری هستند که مناطق اچ ۲ (HII) در این گروه جای می گیرند. مناطق اچ دو مناطق بزرگی برای تشکیل ستارگان هستند و اچ ۲ به رایج ترین عنصر تشکیل دهنده ی آنها یعنی هیدروژن که عنصر اصلی ستاره ها است اشاره می کند. واژه “نشری” نیز برای توصیف شکل های غیر عادی که این سحابی ها تشکیل می دهند استفاده می شود.

دسته دیگری از سحابی ها هستند که از خود نوری ندارند و نور ستارگان درخشان نزدیک خود را بازتاب می کنند و به آنها سحابی بازتابی گفته شود. این ابرهای گاز و گرد و غبار همچنین ممکن است تابش ستاره ها را جذب کرده و آن را به شکل گرما منتشر کنند که در آن صورت می توان آنها را  سحابی نشری نامید.

سحابی های تاریک و سردی نیز وجود دارند که ممکن است در آنها فعالیت های تولید ستاره وجود داشته باشد. این ابرهای بزرگ حاوی هیدروژن و گرد و غبار هستند. از آنجا که نخستین بار بارک بوک، ستاره شناس هلندی-آمریکایی در اوایل دهه ۱۹۴۰ میلادی آنها را مشاهده کرد، این سحابی ها را گاهی به عنوان گلبول بوک نیز می شناسند. سحابی های تاریک به قدری متراکم هستند که ستاره شناسان برای تشخیص هرگونه گرمایی که از آنها نشات می گیرد و ممکن است نشانگر تولد ستارگان باشد، نیاز به استفاده از تجهیزات تخصصی دارند.

سحابی ها و مرگ ستاره ها

بسته به اندازه ستاره، هنگام مرگ آن دو نوع سحابی می تواند ایجاد شود. اولین نوع شامل بقایای ابرنواختر است که از مشهورترین آنها می توان به سحابی خرچنگ اشاره کرد که در صورت فلکی گاو قرار دارد. هزاران سال قبل، یک ستاره ی غول و پر جرم طی اتفاقی که به آن ابرنواختر می گویند منفجر شده و با اتمام سوخت ستاره همجوشی آهن در هسته ی آن آغاز می شود. در مدت زمان کوتاهی، هسته  نیز مانند تمام لایه های بالای آن متلاشی شده و لایه ها ی جدا شده در فضا پخش می شوند. این لایه های جدا شده که هنوز با سرعت زیادی در حال حرکت به سمت خارج هستند شکل خرچنگ مانندی را در فضا ایجاد کرده اند. آنچه از این اتفاق باقی مانده  یک ستاره نوترونی در حال چرخش است که از بقایای هسته ایجاد شده است.

 

سحابی پروانه

تصویری از سحابی پروانه. یک ستاره در حال مرگ در مرکز این سحابی وجود دارد و بال های پروانه در واقع ابرهایی از گاز داغ هستند که با سرعت به بیرون منتشر می شوند.

 

ستاره هایی که کوچکتر از ستاره مادر سحابی خرچنگ ( ستاره ای که منفجر شده است) هستند، دقیقا به همین شکل نمی میرند. آنها پیش از وقوع مرحله پایانی مرگ خود مواد بسیار زیادی را در طول هزاران سال به فضا می فرستند. این مواد پوسته ای از گاز و گرد و غبار در اطراف ستاره ایجاد می کنند. پس از آنکه لایه های خارجی به تدریج در فضا پخش می شوند، آنچه از هسته باقی می ماند به یک کوتوله سفید و داغ تبدیل می شود. نور و گرمای کوتوله سفید باقی مانده، ابرهای گاز و گرد و غبار را  روشن کرده و باعث درخشش آن می شود. به این چنین سحابی هایی، به این دلیل که ناظران اولیه مانند ویلیام هرشل فکر می کردند که آنها شبیه به سیارات هستند، سحابی سیاره نما گفته می شود.

 

سحابی ها چگونه تشخیص داده می شوند؟

اکثر سحابی ها را می توان با استفاده از تلسکوپ ها به بهترین شکل تشخیص داد. بعضی سحابی ها مانند سحابی شکارچی به سختی با چشم غیر مسلح دیده می شوند. با استفاده از بزرگ نمایی هایی که در تلسکوپ ها انجام می شود مشاهده سحابی ها بسیار ساده تر خواهد بود زیرا بزرگ نمایی این امکان را می دهد که بیننده نور بیشتری از جسم را مشاهده کند. سحابی های سیاره نما در میان کم نور ترین سحابی ها دسته بندی می شوند که نسبت به سایر سحابی ها نیزعمر کوتاه تری دارند. ستاره شناسان گمان می کنند این سحابی ها فقط ده هزار سال بعد تشکیل خود از بین می روند. اما مناطق اچ ۲ تا زمانی که مواد کافی برای ادامه ی شکل گیری ستارگان داشته باشند، دوام می آورند. دیدن این مناطق به دلیل تابش ستاره هایی که باعث درخشش آنها می شوند آسان تر است.

 

سحابی های معروف

 

سحابی روح

تصویری از سحابی روح که یک سحابی بازتابی در صورت فلکی قیفاووس است

 

علاوه بر سحابی شکارچی و خرچنگ، ناظرانی که به دنبال مشاهده ی این ابرهای زیبای گاز و گرد و غبار هستند باید سحابی سر اسب، سحابی شاه تخته ( در نیمکره جنوبی) و سحابی حلقه در صورت فلکی شلیاق ( که یک سحابی سیاره نما است) را نیز در فهرست خود قرار دهند.

برای مطالعه ی بیشتر درباره ی سحابی های معروف در هر صورت فلکی می توانید به مطالب صورت فلکی ماه های سال در سایت شباهنگ مراجعه کنید.

 

بیشتر بخوانید:

کوتوله های قهوه ای، داغ ترین سیارات یا سردترین ستارگان

تعریف و چرخه حیات ستارگان رشته اصلی

 

منبع: www.thoughtco.com

مترجم: لیلا رضایی

 

 

اندیشمندان جوان شباهنگ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *